Nederlands leraar

Een regenachtige Zondag in München. Mooie tijd voor een bezoek aan het ‘Haus der Kunst’. Het monumentale gebouw aan de Prinzregentenstrasse met als blikvanger aan de voorkant een imposante rij hoge zuilen met gekrulde ornamenten bovenaan de traptreden. Een ontwerp van architekt Troost, die eerst gewone pilaren had bedacht. Zijn opdrachtgever Adolf Hitler veranderde de pilaren in zuilen om het geheel wat pathetischer te doen voorkomen. Immers, een tempel van kunst moest het zijn, het hoogste van het hoogste wat kunst te bieden had. Dus niet de ‘entartete Kunst’ van Kandinsky en consorten. München was niet alleen de hoofdstad der Beweging, maar ook de hoofdstad der kunst en cultuur. Bij de opening van dit Haus der Kunst in 1934 moest Adolf met een hamer op een spijker slaan. Ongelukkigerwijs brak het hamertje, hetgeen natuurlijk niet openbaar werd gemaakt.

Adolf was hier twintig jaar eerder als arm kunstschildertje gekomen. Eerst woonde hij in de Schleißheimerstrasse, later in Lehel, niet ver van dit museum. Ook niet ver van dit museum, op de Odeonsplatz bij de Feldherrenhalle, pleegde hij in 1923 z’n eerste coup, waarna hij in de gevangenis in Landsberg belandde, waar hij zeer goed verzorgd werd en ‘Mein Kampf’ schreef.

De ‘Hochschule für Musik’ is sinds 1946 gevestigd in de Arcisstraße 12, direkt aan de Königsplatz, de meest imposante plaats van München. Een ‘Führerbau’, evenals Meiserstraße 10, waar de Parteizentrale was gevestigd. Een studente in de hal speelt cello.
In duistere tijden had Adolf hier z’n kantoor. Drie onderverdiepingen heeft het neo-klassisistische gebouw. Ik neem deel aan een ‘Führung’. Doel van deze rondleidingen is, aldus onze gids: ‘Entmythologisierung und Entmystifizierung der Bauten am Königsplatz, die im Dritten reich verherrlicht wurden und deren zweifelhafter Ruhm bis Heute nachwirkt’. Samen met 25 andere geinterresseerden loop ik achter de gids aan. Na een rondgang door de bibliotheek van het voormalige bestuursgebouw van de NSDAP gaan we onder de grond. De 105 meter lange tunnel die de beide belangrijkste Nazi-gebouwen op de Königsplatz met elkaar verbond en die tegenwoordig in het midden dichtgemetselt is, werd destijds als ‘Gehweg’ of ‘Diplomatengang’ genoemd. ‘Met droge voeten en zonder lijfwachten kon Hitler zich hierdoor van het ene huis naar het andere bewegen’ verteld onze gids.
Graffiti van amerikaanse soldaten op de wanden. Naast tekeningen van naakte vrouwen staan namen, zoals bijvoorbeeld Donald Harvey, die zich hier op 3 Juli ’45 vereeuwigd heeft.

Een jongen naast me met een kaalgeschoren achterhoofd fluistert zijn vriendin grijnzend toe, dat veel uit deze tijd legende geworden is. ‘Waarom doe je aan de rondleiding mee?’ vraag ik hem. ‘Ik wil m’n schuldcomplex dat ik als Duitser heb, vergroten’ zegt hij cynisch. ‘De man die deze gebouwen bouwen liet, was gewoon goed’. Hij bedoelt Hitler. We lopen door de gangen en passeren een aantal Versorgungskammern: ‘Gemüse und Obst’ staat op een deur geschreven, op andere deuren ‘Wild und Geflügel’, ‘Rotweinkeller’, ‘Kartoffelkeller’.In een andere kamer staat nog een machine ter ijstoebereiding. Het ‘Führerhaus’ was het representatie-gebouw van de partij. Voor ontvangsten was de voorraadskelder volgestopt met delikatessen.

Laatste attractie van de rondleiding: Hitlers werkkamer op de eerste verdieping, waar het ‘Verdrag van München’ ondertekend is. De ondertekening van het verdrag 60 jaar geleden was het dieptepunt van de engelse Appeasement-politiek en maakte het Hitler mogelijk het Sudetenland te bezetten. Vandaag de dag is Hitlers Büro oefenplaats voor muziekstudenten. Teleurstelling op het gezicht van het kaalgeschoren achterhoofd, want hij staat er niet, de schrijftafel van Hitler. Elk spoor van het meubilär is verloren sinds de overgave aan de Amerikanen in 1945. Ondanks de geweldige hoogte van de kamer, die de mensen daarin klein en nietig doen zijn en die duidelijk toont, wat voor filosofie achter de overdimensionale proporties steekt, is het kaalgeschoren achterhoofd gedesillusioneerd. Te weinig authentieke sensaties: geen Reichsadler aan de wand, zelfs geen Globe die op oude foto’s van Hitler op z’n buro te zien is.